Trong xã hội hiện đại, mang thai hộ vì mục đích nhân đạo đã trở thành giải pháp nhân văn giúp nhiều cặp vợ chồng vô sinh, hiếm muộn thực hiện ước mơ làm cha, làm mẹ. Tuy nhiên, đây là vấn đề rất nhạy cảm và phức tạp về pháp lý, bởi không phải ai cũng được phép thực hiện và không phải hình thức mang thai hộ nào cũng hợp pháp.

Vậy pháp luật Việt Nam quy định như thế nào về mang thai hộ vì mục đích nhân đạo, và điều kiện để được thực hiện trong năm 2025 là gì? Bài viết dưới đây, Công ty Luật Phú Thanh sẽ phân tích chi tiết cụ thể như sau:

1. Mang thai hộ vì mục đích nhân đạo là gì?

Căn cứ vào khoản 22 Điều 3 Luật Hôn nhân và gia đình 2014: “ Mang thai hộ vì mục đích nhân đạo là việc một người phụ nữ tự nguyện, không vì mục đích thương mại giúp mang thai cho cặp vợ chồng mà người vợ không thể mang thai và sinh con ngay cả khi áp dụng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản, bằng việc lấy noãn của người vợ và tinh trùng của người chồng để thụ tinh trong ống nghiệm, sau đó cấy vào tử cung của người phụ nữ tự nguyện mang thai để người này mang thai và sinh con.”

2. Điều kiện để được mang thai hộ vì mục đích nhân đạo?

Điều kiện để thực hiện mang thai hộ vì mục đích nhân đạo được quy định tại điều 95 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, cụ thể như sau:

Thứ nhất, về chủ thể:

• Đối với Vợ chồng có quyền nhờ người mang thai hộ khi có đủ các điều kiện sau đây:

a) Có xác nhận của tổ chức y tế có thẩm quyền về việc người vợ không thể mang thai và sinh con ngay cả khi áp dụng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản;

b) Vợ chồng đang không có con chung;

c) Đã được tư vấn về y tế, pháp lý, tâm lý.

• Đối với người được nhờ mang thai hộ phải có đủ các điều kiện sau đây:

a) Là người thân thích cùng hàng của bên vợ hoặc bên chồng nhờ mang thai hộ;

b) Đã từng sinh con và chỉ được mang thai hộ một lần;

c) Ở độ tuổi phù hợp và có xác nhận của tổ chức y tế có thẩm quyền về khả năng mang thai hộ;

d) Trường hợp người phụ nữ mang thai hộ có chồng thì phải có sự đồng ý bằng văn bản của người chồng;

đ) Đã được tư vấn về y tế, pháp lý, tâm lý.

Thứ hai, phải có thỏa thuận về mang thai hộ vì mục đích nhân đạo

Việc thỏa thuận về mang thai hộ vì mục đích nhân đạo giữa vợ chồng nhờ mang thai hộ và vợ chồng người được nhờ mang thai hộ phải có các nội dung cơ bản sau:

• Thông tin đầy đủ về bên nhờ mang thai hộ và bên mang thai hộ theo các điều kiện có liên quan; 

• Cam kết thực hiện các quyền, nghĩa vụ như quy định của Luật;
• Việc giải quyết hậu quả trong trường hợp có tai biến sản khoa; hỗ trợ để bảo đảm sức khỏe sinh sản cho người mang thai hộ trong thời gian mang thai và sinh con, việc nhận con của vợ chồng nhờ mang thai hộ, quyền và nghĩa vụ của hai bên đối với con trong trường hợp con chưa được giao cho bên nhờ mang thai hộ và các quyền, nghĩa vụ khác có liên quan; 
• Trách nhiệm dân sự trong trường hợp một hoặc cả hai bên vi phạm cam kết theo thỏa thuận.

Đây là những nội dung cơ bản mà hai bên cần phải thỏa thuận. Việc thỏa thuận này chỉ có giá trị pháp lý khi nó được lập thành văn bản và có công chứng.

Điều này đảm bảo rằng các điều kiện của việc mang thai hộ vì mục đích nhân đạo đã được đáp ứng và sự công nhận về mặt pháp lý sẽ là cơ sở đảm bảo việc mang thai hộ sẽ được pháp luật bảo vệ khi xảy ra các tranh chấp.

Ngoài ra, trường hợp vợ chồng bên nhờ mang thai hộ ủy quyền cho nhau hoặc vợ chồng được nhờ mang thai hộ ủy quyền cho nhau về việc thỏa thuận thì việc ủy quyền này phải được lập thành văn bản có công chứng. Và việc ủy quyền cho người thứ ba không có giá trị pháp luật. Có nghĩa là, việc ủy quyền chỉ được pháp luật thừa nhận khi sự ủy quyền trong mối quan hệ giữa hai vợ chồng bên nhờ mang thai hộ và bên được nhờ mang thai hộ thực hiện.

Điều kiện về sự ủy quyền này xuất phát từ điều kiện tự nguyện và tính chất liên quan, ảnh hưởng trực tiếp của những người tham gia thực hiện việc mang thai hộ vì mục đích nhân đạo. Bên thứ ba này mặc dù có mối quan hệ thân thiết với vợ chồng một trong hai bên nhưng suy cho cùng họ không chịu sự ràng buộc trực tiếp đối với đứa trẻ sinh ra trong việc mang thai hộ.

3. Xác định cha mẹ, con trong trường hợp mang thai hộ vì mục đích nhân đạo?

Xác định con sinh ra trong trường hợp mang thai hộ vì mục đích nhân đạo có ý nghĩa rất quan trọng nhằm tránh trường hợp những trường hợp tranh chấp xảy ra: như bên mang thai hộ không giao con cho bên nhờ mang thai hộ, xác định các vấn đề liên quan đến thừa kế,…. Vì lý do đó Luật Hôn nhân và gia đình 2014 đã quy định chặt chẽ trường hợp này, theo đó “Con sinh ra trong trường hợp mang thai hộ vì mục đích nhân đạo là con chung của vợ chồng nhờ mang thai hộ kể từ thời điểm con được sinh ra.”

4. Quy trình thực hiện mang thai hộ

Bước 1: Hai bên lập văn bản thỏa thuận mang thai hộ (có công chứng).

Bước 2: Chuẩn bị hồ sơ gửi cơ sở y tế được Bộ Y tế cho phép thực hiện kỹ thuật hỗ trợ sinh sản.

Bước 3: Cơ sở y tế xem xét điều kiện, xác minh, tư vấn và tiến hành kỹ thuật.

Bước 4: Sau khi sinh, đứa trẻ được xác định là con của cặp vợ chồng nhờ mang thai hộ, theo Điều 94 Luật Hôn nhân và Gia đình.

5. Những vấn đề có thể phát sinh khi khi thực hiện mang thai hộ vì mục đích nhân đạo

Về mặt xã hội, quy định mang thai hộ có tính nhân đạo giúp các cặp vợ chồng có vấn đề về sức khoẻ có khả năng có con theo ý nguyện. Đây cũng là việc phù hợp với truyền thống văn hoá của người dân Việt Nam là muốn có con nối dõi. Về mặt pháp luật, cho phép mang thai hộ sẽ hạn chế tình trạng đẻ thuê, đẻ mướn, buôn bán trẻ em. Tuy nhiên, việc cho phép mang thai hộ hiện nay có  một số vấn đề bất cập có thể xảy ra như:

• Vấn đề “du lịch sinh sản”: Việc cho phép thực hiện kỹ thuật thụ tinh trong ống nghiệm để mang thai hộ với chi phí thấp tại Việt Nam rất có thể sẽ có nhiều cặp vợ chồng người nước ngoài đến Việt Nam để thực hiện kỹ thuật này. Như vậy, vì lợi nhuận và vì khó khăn kinh tế có thể sẽ có trường hợp phụ nữ Việt Nam trở thành công cụ sản xuất những đứa trẻ. Những đứa trẻ này có thể sẽ được hợp pháp hóa bằng con đường cho làm con nuôi người nước ngoài. Tuy nhiên cũng có nhiều rủi ro xảy ra cho người mang thai hộ và đứa trẻ nếu cha mẹ người nước ngoài ly hôn không muốn nhận con hoặc thủ tục cho làm con nuôi phức tạp, mất nhiều thời gian. …Trong trường hợp này cần có quy định để hạn chế việc mang thai hộ đối với người nước ngoài và có cơ chế để bảo vệ phụ nữ, trẻ em.
• Luật Hôn nhân và gia đình quy định chỉ cho phép những người có quan hệ thân thích cùng hàng với cặp vợ chồng nhờ mang thai được phép mang thai hộ. Tuy nhiên như vậy sẽ rất hạn chế đối tượng được phép mang thai hộ và tạo ra sự bất bình đẳng cho các trường hợp không có người thân thích cùng hàng. Bên cạnh đó, việc thực hiện kỹ thuật thụ tinh trong ống nghiệm đòi hỏi chi phí lớn cũng là một trở ngại lớn đối với những cặp vợ chồng không thể có con nhưng cũng không có tiền để thực hiện kỹ thuật thụ tinh trong ống nghiệm để mang thai hộ. Điều này có thể cũng sẽ gây ra những phản ứng tiêu cực của đối tượng này và vẫn duy trì tình trạng đẻ thuê bằng cách quan hệ trực tiếp để có con.\
• Có thể có người trong quá trình mang thai sẽ nảy sinh tình cảm và yêu quý đứa trẻ, sau khi sinh con thì giấu không muốn trao con cho cha mẹ nhờ mang thai hộ hoặc đến thời điểm giao đứa trẻ nhưng không giao con. Việc này có thể ra gây ra tranh chấp, kiện tụng kéo dài, ảnh hưởng đến đời sống của tất cả các bên liên quan, đặc biệt là đứa trẻ
• …

Kết luận:

Mang thai hộ vì mục đích nhân đạo là chính sách nhân văn, thể hiện sự tiến bộ của pháp luật Việt Nam trong việc bảo vệ quyền được làm cha, làm mẹ.Tuy nhiên, để tránh vi phạm pháp luật, các bên cần tuân thủ đầy đủ điều kiện về nhân thân, sức khỏe, thủ tục và tính tự nguyện, tuyệt đối không thỏa thuận hay trao đổi lợi ích vật chất dưới bất kỳ hình thức nào.

Nếu bạn đang cần tư vấn pháp lý, hỗ trợ hồ sơ hoặc hợp đồng mang thai hộ, hãy liên hệ Công ty Luật Phú Thanh để được đội ngũ luật sư hướng dẫn chi tiết và đảm bảo quyền lợi hợp pháp cho cả hai bên.