Trong bối cảnh các giao dịch dân sự, vay mượn và nghĩa vụ tài sản ngày càng phức tạp, một số cặp vợ chồng đã lựa chọn ly hôn trên giấy tờ như một cách “lách luật” để né tránh trách nhiệm tài chính.
Tuy nhiên, liệu ly hôn giả tạo có thực sự giúp trốn nghĩa vụ tài sản hay chỉ khiến các bên đối mặt với rủi ro pháp lý nghiêm trọng hơn? Đây là vấn đề đang được pháp luật đặc biệt siết chặt và xử lý nghiêm trong thời gian gần đây.
1. Ly hôn giả tạo là gì? Nhằm mục đích gì?
Căn cứ khoản 15 Điều 3 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, ly hôn giả tạo là việc vợ, chồng thực hiện thủ tục ly hôn đơn phương hoặc thủ tục ly hôn thuận tình nhưng không phải vì mục đích chấm dứt quan hệ vợ chồng hợp pháp mà nhằm mục đích khác, như:
- Nhằm trốn tránh nghĩa vụ về tài sản: Việc ly hôn nhằm chuyển giao tài sản giữa 2 vợ chồng với mục đích không trả nợ, tẩu tán tài sản, không thực hiện nghĩa vụ cấp dưỡng, nghĩa vụ thi hành án…
- Nhằm tránh vi phạm chính sách, pháp luật về dân số.
- Các mục đích khác như: xuất/nhập cảnh, xuất khẩu lao động, hưởng các chế độ ưu đãi từ nhà nước dành cho người đã ly hôn, rửa tiền…
Trước ngày 20/03/2025, theo Điều 52 Quy định số 69-QĐ/TW (được hướng dẫn tại khoản 8 Mục III Hướng dẫn 05-HD/UBKTTW) đảng viên sinh con thứ 3 trở lên sẽ bị xử lý kỷ luật bằng hình thức khiển trách hoặc khai trừ do vi phạm chính sách dân số (trừ các trường hợp pháp luật có quy định khác).
Tuy nhiên, kể từ ngày 20/03/2025, quy định trên bị bãi bỏ tại văn bản Hướng dẫn số 15-HD/UBKTTW, đồng nghĩa với đảng viên sinh con thứ 3 trở lên sẽ không bị kỷ luật.
2. Ly hôn để trốn tránh nghĩa vụ tài sản là hành vi vi phạm pháp luật đúng không?
Theo quy định tại khoản 15 Điều 3 Luật Hôn nhân và gia đình 2014 thì ly hôn giả tạo là việc lợi dụng ly hôn để trốn tránh nghĩa vụ tài sản, vi phạm chính sách, pháp luật về dân số hoặc để đạt được mục đích khác mà không nhằm mục đích chấm dứt hôn nhân.
Bên cạnh đó, theo quy định tại khoản 2 Điều 5 Luật Hôn nhân và gia đình 2014 về các hành vi bị cấm để bảo vệ chế độ hôn nhân và gia đình như sau:
Bảo vệ chế độ hôn nhân và gia đình
…
2. Cấm các hành vi sau đây:
a) Kết hôn giả tạo, ly hôn giả tạo;
b) Tảo hôn, cưỡng ép kết hôn, lừa dối kết hôn, cản trở kết hôn;
c) Người đang có vợ, có chồng mà kết hôn hoặc chung sống như vợ chồng với người khác hoặc chưa có vợ, chưa có chồng mà kết hôn hoặc chung sống như vợ chồng với người đang có chồng, có vợ;
d) Kết hôn hoặc chung sống như vợ chồng giữa những người cùng dòng máu về trực hệ; giữa những người có họ trong phạm vi ba đời; giữa cha, mẹ nuôi với con nuôi; giữa người đã từng là cha, mẹ nuôi với con nuôi, cha chồng với con dâu, mẹ vợ với con rể, cha dượng với con riêng của vợ, mẹ kế với con riêng của chồng;
đ) Yêu sách của cải trong kết hôn;
e) Cưỡng ép ly hôn, lừa dối ly hôn, cản trở ly hôn;
g) Thực hiện sinh con bằng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản vì mục đích thương mại, mang thai hộ vì mục đích thương mại, lựa chọn giới tính thai nhi, sinh sản vô tính;
h) Bạo lực gia đình;
i) Lợi dụng việc thực hiện quyền về hôn nhân và gia đình để mua bán người, bóc lột sức lao động, xâm phạm tình dục hoặc có hành vi khác nhằm mục đích trục lợi.
…
Theo quy định trên, ly hôn để trốn tránh nghĩa vụ tài sản được xem là ly hôn giả tạo, và đây là một trong những hành vi bị cấm trong chế độ hôn nhân và gia đình.
Do đó, ly hôn để trốn tránh nghĩa vụ tài sản là hành vi vi phạm pháp luật. Người thực hiện hành vi này sẽ bị xử phạt theo quy định.
3. Mức xử phạt hành chính về việc ly hôn giả tạo để trốn tránh nghĩa vụ tài sản có thể lên tới 20 triệu đồng?
Mức xử phạt vi phạm hành chính đối với người ly hôn giả tạo để trốn tránh nghĩa vụ tài sản được quy định tại điểm đ khoản 2, khoản 3 Điều 59 Nghị định 82/2020/NĐ-CP như sau:
Hành vi vi phạm quy định về kết hôn, ly hôn và vi phạm chế độ hôn nhân một vợ, một chồng
…
2. Phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng đối với một trong các hành vi sau:
a) Kết hôn hoặc chung sống như vợ chồng giữa những người cùng dòng máu về trực hệ hoặc giữa những người có họ trong phạm vi ba đời;
b) Kết hôn hoặc chung sống như vợ chồng giữa cha, mẹ nuôi với con nuôi;
c) Cưỡng ép kết hôn hoặc lừa dối kết hôn; cưỡng ép ly hôn hoặc lừa dối ly hôn;
d) Lợi dụng việc kết hôn để xuất cảnh, nhập cảnh, cư trú, nhập quốc tịch Việt Nam, quốc tịch nước ngoài; hưởng chế độ ưu đãi của Nhà nước hoặc để đạt được mục đích khác mà không nhằm mục đích xây dựng gia đình;
đ) Lợi dụng việc ly hôn để trốn tránh nghĩa vụ tài sản, vi phạm chính sách, pháp luật về dân số hoặc để đạt được mục đích khác mà không nhằm mục đích chấm dứt hôn nhân.
3. Biện pháp khắc phục hậu quả:
Buộc nộp lại số lợi bất hợp pháp có được do thực hiện hành vi vi phạm quy định tại các điểm d và đ khoản 2 Điều này.
…
Theo đó, người ly hôn giả tạo để trốn tránh nghĩa vụ tài sản có thể bị xử phạt vi phạm hành chính với mức phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng và buộc nộp lại số lợi bất hợp pháp có được do thực hiện hành vi vi phạm.
4. Kết luận
Ly hôn giả tạo không phải là “lối thoát” cho nghĩa vụ tài sản, mà ngược lại còn có thể đẩy các bên vào vòng xoáy rủi ro pháp lý, từ bị xử phạt hành chính, tuyên vô hiệu các thỏa thuận đến ảnh hưởng trực tiếp đến quyền, lợi ích hợp pháp về sau. Trước những chế tài ngày càng chặt chẽ của pháp luật, việc lựa chọn giải pháp đúng luật là yếu tố then chốt để tránh hậu quả không đáng có.
Trong trường hợp cần làm rõ quy định pháp luật hoặc tìm hướng xử lý phù hợp với từng tình huống cụ thể, Công ty Luật Phú Thanh luôn sẵn sàng tư vấn và đồng hành cùng Quý khách, giúp bảo vệ quyền lợi một cách an toàn, minh bạch và bền vững.
