Trong pháp luật hình sự, không phải mọi trường hợp người phạm tội đều được xem xét giảm nhẹ trách nhiệm khi hành vi chưa đạt được mục đích cuối cùng. Một trong những khái niệm quan trọng cần phân biệt là “cố tình thực hiện tội phạm đến cùng”.
Đây là yếu tố thể hiện rõ ý chí chủ quan của người phạm tội và có ý nghĩa quyết định trong việc xác định trách nhiệm hình sự.
Vậy theo quy định mới nhất hiện nay, thế nào được xem là cố tình thực hiện tội phạm đến cùng? Trường hợp nào được coi là tự ý chấm dứt hành vi phạm tội? Bài viết dưới đây Luật Phú Thanh sẽ làm rõ các vấn đề này.
Ngày 30/09/2025, Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao đã ban hành Nghị quyết 04/2025/NQ-HĐTP. Văn bản này hướng dẫn chi tiết việc áp dụng các tình tiết giảm nhẹ và tăng nặng trách nhiệm hình sự theo quy định của Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017), chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 15/11/2025.
Cố tình thực hiện tội phạm đến cùng là gì?
Cố tình thực hiện tội phạm đến cùng là trường hợp người phạm tội không tự nguyện chấm dứt hành vi phạm tội của mình, mặc dù có điều kiện để dừng lại, mà vẫn quyết tâm thực hiện đến khi đạt được mục đích hoặc chỉ dừng lại do bị ngăn chặn bởi nguyên nhân khách quan.
Nói cách khác, người phạm tội vẫn giữ nguyên ý chí thực hiện hành vi phạm tội đến cùng, không từ bỏ ý định, và việc không hoàn thành tội phạm (nếu có) không xuất phát từ sự tự nguyện mà do bị phát hiện, bắt giữ hoặc gặp trở ngại ngoài ý muốn.
Trường hợp này thường được xem xét dưới góc độ “phạm tội chưa đạt” và người thực hiện hành vi vẫn phải chịu trách nhiệm hình sự theo quy định pháp luật. Việc xác định có phải cố tình thực hiện tội phạm đến cùng hay không phụ thuộc chủ yếu vào yếu tố ý chí chủ quan của người phạm tội tại thời điểm hành vi bị dừng lại.
Hướng dẫn về tình tiết tăng nặng cố tình thực hiện tội phạm đến cùng
Căn cứ khoản 6 Điều 4 Nghị quyết 04/2025/NQ-HĐTP, tình tiết tăng nặng cố tình thực hiện tội phạm đến cùng tại điểm e khoản 1 Điều 52 Bộ luật Hình sự 2015 được xác định như sau:
- Người phạm tội thể hiện quyết tâm thực hiện bằng được ý định và hành vi phạm tội của mình, bất chấp sự can ngăn từ người khác hoặc các trở ngại khách quan phát sinh.
- Tình tiết này cũng được áp dụng nếu người phạm tội tìm mọi cách thức để đạt được mục đích phạm tội, ngay cả khi kết quả cuối cùng không đạt được như ý muốn.
- Lưu ý: Không áp dụng tình tiết này đối với trường hợp người phạm tội có sự lưỡng lự, thiếu dứt khoát trong quá trình thực hiện hành vi.
Ví dụ minh họa: Trong một vụ va chạm giao thông, đối tượng A dùng dao đâm vào lưng B. Khi B tìm cách chạy thoát, A không dừng lại mà tiếp tục truy đuổi, đâm liên tiếp nhiều nhát vào các vùng trọng yếu cho đến khi nạn nhân tử vong. Hành vi truy sát này được coi là cố tình thực hiện tội phạm đến cùng.
Án lệ số 73/2025/AL về việc áp dụng tình tiết tăng nặng
Án lệ số 73/2025/ AL cụ thể thể hiện rõ:
Bên cạnh Nghị quyết của Hội đồng Thẩm phán, Tòa án nhân dân tối cao cũng đã ban hành Quyết định 399a/QĐ-CA năm 2025 công bố Án lệ số 73/2025/AL. Án lệ này cụ thể hóa việc áp dụng tình tiết cố tình thực hiện tội phạm đến cùng trong tội Giết người.
Nội dung án lệ chỉ rõ: Trường hợp bị cáo dùng hung khí nguy hiểm tấn công làm bị hại rơi xuống biển, sau đó còn đe dọa không cho người khác cứu giúp dẫn đến hậu quả tử vong thì phải bị áp dụng tình tiết tăng nặng cố tình thực hiện tội phạm đến cùng.
Nguyên tắc áp dụng tình tiết giảm nhẹ và tăng nặng trách nhiệm hình sự
Theo Điều 5 Nghị quyết 04/2025/NQ-HĐTP, việc áp dụng các tình tiết được hướng dẫn như sau:
- Khi quyết định hình phạt dưới mức thấp nhất của khung hình phạt (theo Điều 54 Bộ luật Hình sự), bị cáo phải có ít nhất 02 tình tiết giảm nhẹ tại khoản 1 Điều 51 và tổng số tình tiết giảm nhẹ phải nhiều hơn số tình tiết tăng nặng từ 02 tình tiết trở lên.
- Trường hợp một tình tiết vừa là định khung, vừa là tăng nặng trách nhiệm hình sự thì chỉ được áp dụng là tình tiết định khung.
- Nếu bị cáo phạm tội từ 05 lần trở lên mà có lần chưa được xóa án tích, Tòa án sẽ xem xét áp dụng các tình tiết như phạm tội nhiều lần, tái phạm hoặc có tính chất chuyên nghiệp tùy trường hợp cụ thể.
- Người phạm tội tự thú hành vi chưa bị phát hiện bên cạnh việc thành khẩn khai báo hành vi đã bị phát hiện thì được hưởng cả hai tình tiết giảm nhẹ tương ứng.
Kết luận
Có thể thấy, “cố tình thực hiện tội phạm đến cùng” là căn cứ quan trọng để đánh giá mức độ nguy hiểm của hành vi và áp dụng trách nhiệm hình sự tương ứng. Việc phân biệt rõ giữa cố tình thực hiện đến cùng và tự ý chấm dứt phạm tội không chỉ giúp cơ quan tố tụng xác định đúng bản chất vụ việc mà còn bảo đảm quyền lợi hợp pháp của người liên quan.
Do đó, khi gặp vướng mắc trong các vụ việc hình sự, người dân nên tham khảo ý kiến tư vấn pháp lý để được hướng dẫn và bảo vệ quyền lợi một cách đúng quy định.
